Các bệnh lý huyết học khác thường gặp

Nhóm này gồm nhiều bệnh khác nhau, không cùng một cơ chế — dưới đây là giới thiệu ngắn gọn từng nhóm nhỏ, mỗi bệnh sẽ có bài riêng chi tiết hơn sau này.

Thiếu máu do thiếu chất/di truyền

• Thiếu máu thiếu sắt: nguyên nhân thiếu máu phổ biến nhất thế giới, hay gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và trẻ em. Do không đủ sắt để tạo hồng cầu — vì ăn thiếu, hấp thu kém, hoặc mất máu mạn tính (rong kinh, trĩ, xuất huyết tiêu hóa âm thầm).
• Thalassemia (tan máu bẩm sinh): bệnh di truyền phổ biến ở Việt Nam, do đột biến gen sản xuất huyết sắc tố. Mức độ từ rất nhẹ (không triệu chứng) đến nặng (thiếu máu từ vài tháng tuổi, biến dạng xương mặt, cần truyền máu suốt đời).

Tủy xương hoặc hệ miễn dịch "tấn công nhầm" tế bào máu của chính mình

• Suy tủy xương: tủy xương ngừng sản xuất đủ tế bào máu, phần lớn do cơ chế tự miễn (hệ miễn dịch phá hủy tế bào gốc tạo máu của chính mình), một số ít do bẩm sinh.
• Thiếu máu tan máu tự miễn, hội chứng Evans, giảm tiểu cầu miễn dịch nguyên phát (ITP): cơ thể tự sinh kháng thể phá hủy hồng cầu và/hoặc tiểu cầu của chính mình, gây thiếu máu và/hoặc dễ bầm tím chảy máu.
• Đái huyết sắc tố kịch phát ban đêm (PNH): bệnh hiếm gặp khiến hồng cầu bị vỡ bất thường, nước tiểu có thể sẫm màu vào buổi sáng.

Rối loạn đông cầm máu

• Hemophilia, bệnh Von Willebrand, các rối loạn chảy máu bẩm sinh hiếm gặp khác: thiếu hụt các yếu tố đông máu, khiến dễ chảy máu kéo dài, chảy máu khớp, bầm tím bất thường — phần lớn là bệnh di truyền, phát hiện từ nhỏ.
• Rối loạn chức năng tiểu cầu: tiểu cầu đủ số lượng nhưng hoạt động không bình thường, cũng gây dễ chảy máu.
• Đông máu rải rác trong lòng mạch (DIC): tình trạng cấp cứu, máu vừa đông bất thường (tắc mạch) vừa chảy máu, thường xảy ra trong bệnh cảnh nặng khác (nhiễm trùng huyết, ung thư máu tiến triển...).

Hội chứng hiếm gặp/cấp cứu huyết học

• Hội chứng TTP-HUS: cấp cứu huyết học, tan máu và giảm tiểu cầu nặng kèm tổn thương nhiều cơ quan.
• Hội chứng thực bào tế bào máu (HLH): hệ miễn dịch phản ứng thái quá, cần chẩn đoán và xử trí khẩn cấp.
• Bệnh Castleman, bệnh lý Amyloid: bệnh hiếm, hạch to hoặc lắng đọng protein bất thường ở nhiều cơ quan.
• Sốt ở người giảm bạch cầu hạt và nhiễm nấm xâm lấn: biến chứng nguy hiểm hay gặp ở người đang hóa trị ung thư máu, cần nhập viện xử trí ngay khi sốt.

Khi nào cần đi khám ngay: sốt cao khi đang hóa trị hoặc biết mình có bạch cầu thấp, chảy máu không cầm được, hoặc các dấu hiệu tổn thương nhiều cơ quan cùng lúc (lú lẫn, vàng da, tiểu ít) — đây đều là các tình huống cấp cứu huyết học, không nên chờ đợi.