CLL: khi nào cần điều trị, khi nào chỉ cần theo dõi?

Bạch cầu mạn dòng lympho — thường viết tắt CLL (Chronic Lymphocytic Leukemia) — là bệnh tăng sinh ác tính khiến tế bào lympho B trưởng thành tích tụ dần trong máu, tủy xương và hạch bạch huyết. Bệnh diễn tiến chậm, nhiều trường hợp sống chung với bệnh nhiều năm mà không cần điều trị ngay. CLL gặp nhiều hơn ở châu Âu và Bắc Mỹ, ít gặp hơn ở châu Á, và thường gặp ở người lớn tuổi, nam nhiều hơn nữ.

Vì sao mắc bệnh?

Chưa xác định được nguyên nhân đơn lẻ nào. Một số nghiên cứu cho rằng tiếp xúc lâu dài với hóa chất nông nghiệp, chất độc màu da cam, hoặc môi trường điện từ trường có thể làm tăng nguy cơ. Đã có ghi nhận một số gia đình có nhiều người cùng mắc bệnh.

Dấu hiệu nhận biết

Điều đặc biệt ở bệnh này: khoảng một phần tư người bệnh không có triệu chứng gì lúc phát hiện — bệnh được tình cờ tìm ra qua xét nghiệm máu định kỳ thấy tăng tế bào lympho không rõ lý do. Khi bệnh tiến triển hơn, có thể xuất hiện:

• Mệt mỏi, hạn chế hoạt động thể lực
• Hạch to (trên 80% người bệnh) — thường ở cổ, nách; không đau, chắc
• Lách to (khoảng một nửa người bệnh)
• Sụt cân, nhiễm trùng tái diễn, thiếu máu và xuất huyết ở giai đoạn muộn hơn

Vì triệu chứng tiến triển từ từ và khá mờ nhạt, nhiều người không để ý cho đến khi đi khám vì lý do khác.

Ai dễ mắc hơn?

Người lớn tuổi (nam nhiều hơn nữ khoảng gấp đôi), người có tiền sử gia đình mắc CLL, người từng tiếp xúc lâu dài với hóa chất nông nghiệp.

Có phòng ngừa được không?

Không có cách phòng ngừa đặc hiệu.

Chẩn đoán bằng cách nào?

Xét nghiệm máu cho thấy số lượng tế bào lympho B trưởng thành tăng trên 5 G/L. Xét nghiệm dấu ấn miễn dịch bằng kỹ thuật đếm tế bào dòng chảy (flow cytometry) giúp khẳng định chẩn đoán bằng cách chứng minh tính chất đơn dòng của các tế bào lympho B này. Xét nghiệm di truyền (tìm đột biến TP53, mất đoạn 17p...) rất quan trọng vì ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn thuốc điều trị.

Điều trị như thế nào?

Với giai đoạn sớm, bệnh ổn định, chưa có dấu hiệu tiến triển — chưa cần điều trị ngay, chỉ theo dõi định kỳ mỗi 3 tháng. Khi bệnh có dấu hiệu tiến triển (triệu chứng B, thiếu máu, giảm tiểu cầu, hạch/lách to nhiều, tế bào lympho tăng nhanh), bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị dựa trên tình trạng đột biến gen của người bệnh: người có đột biến TP53/del(17p) thường được ưu tiên dùng thuốc điều trị đích đường uống (nhóm ức chế BTK hoặc venetoclax) thay vì hóa trị truyền thống, vì đáp ứng tốt hơn với nhóm thuốc này.