U lympho không Hodgkin: vì sao có nhiều thể bệnh?

U lympho không Hodgkin là nhóm lớn hơn trong hai loại u lympho, chiếm khoảng 70-80% các ca ung thư hạch. Đây cũng là nhóm bệnh đa dạng nhất trong huyết học — có hàng chục thể bệnh khác nhau tùy loại tế bào lympho (B hoặc T) và mức độ ác tính, nên cách điều trị có thể khác nhau khá nhiều giữa các thể.

Vì sao mắc bệnh?

Nguyên nhân chưa được chứng minh rõ ràng. Các giả thuyết được đưa ra gồm: yếu tố nhiễm khuẩn (HIV, EBV, HTLV-1), suy giảm miễn dịch (bẩm sinh hoặc mắc phải, kể cả sau ghép tạng), bệnh tự miễn, và yếu tố môi trường (thuốc trừ sâu, dioxin, phóng xạ).

Dấu hiệu nhận biết

• Hạch to — gặp ở phần lớn người bệnh, số lượng nhiều, không đau, thường ở cổ, nách, bẹn
• Khoảng 40% trường hợp khối u xuất hiện ở ngoài hạch ngay từ đầu (dạ dày, amidan, hốc mắt, da...) — khác với u lympho Hodgkin vốn hiếm khi biểu hiện ngoài hạch
• Lách to, ít gặp hơn là gan to
• "Triệu chứng B" (sốt, ra mồ hôi đêm, sụt cân) gặp ở dưới một phần tư trường hợp — ít phổ biến hơn so với Hodgkin
• Có thể gặp thiếu máu hoặc giảm tế bào máu nếu bệnh đã xâm lấn tủy xương

Ai dễ mắc hơn?

Người suy giảm miễn dịch (bẩm sinh, nhiễm HIV, sau ghép tạng), người có bệnh tự miễn, người tiếp xúc lâu dài với hóa chất nông nghiệp hoặc phóng xạ.

Có phòng ngừa được không?

Không có cách phòng ngừa đặc hiệu.

Chẩn đoán bằng cách nào?

Cũng như Hodgkin, sinh thiết hạch hoặc khối u kết hợp xét nghiệm mô bệnh học, hóa mô miễn dịch và di truyền học là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán và xác định chính xác thể bệnh — bước quan trọng vì mỗi thể có hướng điều trị riêng. Xét nghiệm hình ảnh (CT, PET-CT), tủy đồ và sinh thiết tủy xương giúp đánh giá mức độ lan rộng.

Điều trị như thế nào?

Vì có nhiều thể bệnh, phác đồ điều trị khá đa dạng. Với thể diễn tiến chậm (ví dụ u lympho thể nang) ở giai đoạn sớm không triệu chứng, có thể chỉ cần theo dõi sát mà chưa cần điều trị ngay. Khi cần điều trị, hóa trị phối hợp kháng thể đơn dòng chống CD20 (rituximab) là nền tảng phổ biến với các thể tế bào B, ví dụ phác đồ R-CHOP thường dùng cho thể diễn tiến nhanh. Với thể tế bào T hoặc trường hợp tái phát/kháng trị, còn nhiều lựa chọn khác bao gồm liệu pháp CAR-T ở một số trung tâm chuyên sâu.