Lơ xê mi cấp (bệnh máu trắng): dấu hiệu và hướng điều trị

Nếu bác sĩ vừa nói bạn hoặc người thân bị "lơ xê mi cấp", bạn không phải là người duy nhất chưa nghe quen tên gọi này — nhiều người vẫn gọi nó bằng cái tên dân dã hơn: bệnh máu trắng. Đây là một loại ung thư máu, xảy ra khi tủy xương — nơi sản sinh ra các tế bào máu — đột nhiên tạo ra hàng loạt tế bào non chưa trưởng thành (gọi là tế bào blast) một cách mất kiểm soát, thay vì phát triển thành hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu bình thường. Bệnh diễn tiến nhanh, nên "cấp" ở đây nghĩa là cần chẩn đoán và xử trí sớm, không thể chờ đợi.

Vì sao lại mắc bệnh này?

Phần lớn trường hợp không tìm ra nguyên nhân rõ ràng. Một số yếu tố được ghi nhận làm tăng nguy cơ mắc bệnh:

• Từng tiếp xúc tia xạ hoặc một số hóa chất độc hại
• Nhiễm một số loại virus (HTLV1, HTLV2)
• Yếu tố di truyền
• Từng mắc hội chứng rối loạn sinh tủy hoặc bệnh tăng sinh tủy trước đó
• Từng điều trị hóa chất cho một bệnh ung thư khác

Dấu hiệu nhận biết

Các triệu chứng thường đến khá nhanh, trong vài tuần:

• Mệt mỏi bất thường, xanh xao — do thiếu máu
• Dễ bầm tím, chảy máu chân răng, chảy máu cam không rõ lý do — do thiếu tiểu cầu
• Sốt, viêm loét miệng họng, nhiễm trùng tái đi tái lại — vì bạch cầu bình thường bị lấn át nên cơ thể mất khả năng chống nhiễm trùng
• Gan, lách, hạch to lên; có người thấy lợi (nướu) phì đại
• Sút cân, suy sụp nhanh không rõ nguyên nhân

Khi nào cần đi khám ngay: sốt cao kèm mệt lả, chảy máu không cầm được, hoặc xuất hiện nhiều vết bầm tím cùng lúc mà không va chạm — đây có thể là dấu hiệu cần cấp cứu huyết học, đừng chờ đến lịch hẹn thường quy.

Ai dễ mắc bệnh này hơn?

Người từng tiếp xúc phóng xạ/hóa chất công nghiệp, người có tiền sử bệnh máu (rối loạn sinh tủy, tăng sinh tủy), người từng hóa trị ung thư khác, và một số trường hợp có yếu tố di truyền trong gia đình.

Có phòng ngừa được không?

Vì phần lớn ca bệnh không có nguyên nhân rõ ràng để tránh, nên không có cách phòng ngừa đặc hiệu. Điều thực tế có thể làm là hạn chế tiếp xúc không cần thiết với phóng xạ và hóa chất độc hại, và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường kéo dài thay vì tự theo dõi ở nhà.

Chẩn đoán bằng cách nào?

Xét nghiệm máu thông thường có thể gợi ý bệnh (thiếu máu, tiểu cầu giảm, xuất hiện tế bào non trong máu), nhưng để chẩn đoán chắc chắn, bạn sẽ cần làm tủy đồ — chọc hút một ít tủy xương (thường ở xương chậu) ra xét nghiệm. Đây là xét nghiệm giúp khẳng định chẩn đoán: nếu tế bào blast chiếm từ 20% trở lên trong tủy, bác sĩ sẽ khẳng định chẩn đoán. Sau đó còn cần thêm xét nghiệm dấu ấn miễn dịch và xét nghiệm gen/nhiễm sắc thể để xác định chính xác thể bệnh — bước này quan trọng vì mỗi thể sẽ có hướng điều trị khác nhau, có khi quyết định luôn cả tiên lượng.

Điều trị như thế nào?

Đây là bệnh cần điều trị ở cơ sở chuyên khoa huyết học, không thể tự điều trị hay điều trị ở nơi không có bác sĩ chuyên khoa — vì phác đồ hóa chất khá phức tạp và cần theo dõi sát để xử trí biến chứng kịp thời. Nhìn chung, quá trình điều trị trải qua vài giai đoạn: tấn công (nhằm đưa bệnh vào lui bệnh), củng cố, rồi có thể là duy trì trong thời gian dài. Với một số thể bệnh có bất thường gen đặc trưng, đã có thuốc điều trị nhắm đích đi kèm hóa chất, giúp hiệu quả tốt hơn. Với nhóm nguy cơ cao hoặc tái phát, ghép tế bào gốc tạo máu có thể được cân nhắc. Phác đồ cụ thể sẽ do bác sĩ điều trị trực tiếp quyết định dựa trên thể bệnh, tuổi và tình trạng sức khỏe của từng người.