Nhiễm nấm xâm lấn: biến chứng nguy hiểm khi hóa trị ung thư máu

Nhiễm nấm xâm lấn là tình trạng nấm xâm nhập vào máu hoặc các cơ quan nội tạng, gây bệnh nặng ở người có hệ miễn dịch suy yếu — đặc biệt người đang hóa trị bệnh máu ác tính hoặc sau ghép tế bào gốc. Đây là bệnh nhiễm trùng cơ hội nghiêm trọng: tỷ lệ tử vong ước tính khoảng 40% với nhiễm Candida máu và 50-75% với nhiễm Aspergillus phổi nếu không được điều trị kịp thời.

Vì sao xảy ra?

Hai loại nấm gây bệnh phổ biến nhất là Candida (thường xâm nhập qua tổn thương niêm mạc tiêu hóa do hóa trị, hoặc qua catheter tĩnh mạch) và Aspergillus (xâm nhập qua đường hô hấp, gây viêm phổi). Nguy cơ tăng cao khi bạch cầu hạt giảm sâu và kéo dài, tổn thương niêm mạc miệng/tiêu hóa do hóa trị, hoặc dùng kháng sinh phổ rộng/thuốc ức chế miễn dịch dài ngày.

Dấu hiệu nhận biết

• Sốt kéo dài không đáp ứng với kháng sinh thông thường — dấu hiệu cảnh báo quan trọng nhất
• Ho, khó thở (gợi ý nhiễm nấm phổi)
• Đau xoang, nghẹt mũi (gợi ý nhiễm nấm đường hô hấp trên)
• Có thể không có triệu chứng khu trú rõ ràng do hệ miễn dịch quá yếu để tạo phản ứng viêm điển hình

Ai dễ mắc hơn?

Người có bạch cầu hạt giảm sâu (dưới 0,1 G/L) kéo dài trên 3 tuần, người ghép tế bào gốc đồng loài, người dùng kháng sinh phổ rộng hoặc corticoid kéo dài, người có tổn thương niêm mạc miệng/tiêu hóa nặng do hóa trị.

Có phòng ngừa được không?

Có — đây là bệnh có thể phòng ngừa được ở nhóm nguy cơ cao. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng nấm dự phòng trong giai đoạn bạch cầu hạ thấp kéo dài. Môi trường phòng bệnh có lọc khí (HEPA) cũng giúp giảm nguy cơ hít phải bào tử nấm Aspergillus.

Chẩn đoán bằng cách nào?

Kết hợp triệu chứng lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh (CT ngực độ phân giải cao nếu sốt không đáp ứng kháng sinh sau 72 giờ), cấy máu/dịch, và một số xét nghiệm dấu ấn nấm chuyên biệt trong máu.

Điều trị như thế nào?

Điều trị bằng thuốc kháng nấm đường tĩnh mạch tại bệnh viện, lựa chọn thuốc tùy loại nấm nghi ngờ hoặc xác định được. Với người có nguy cơ cao đang sốt kéo dài mà chưa xác định rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể quyết định điều trị kháng nấm sớm (kinh nghiệm) trước khi có kết quả xét nghiệm xác định, vì trì hoãn có thể nguy hiểm đến tính mạng.